Phần lớn u dưới niêm không biểu lộ triệu chứng lâm sàng và được phát hiện vô tình qua nội soi hoặc thăm dò chẩn đoán hình ảnh. Với nhiều thể mô bệnh học phong phú, gồm có cả những bệnh lý lành tính, giáp biên tới ác tính, lại tương đối khó khăn vất vả trong tiếp cận sinh thiết, chính vì thế, việc khuynh hướng chẩn đoán và lựa chọn thái độ xử trí u dưới niêm nhờ vào nhiều vào nhìn nhận của bác sĩ lâm sàng dựa trên vị trí u, đặc thù u qua hình ảnh nội soi và những thăm dò chẩn đoán hình ảnh. Cũng do đặc thù phong phú của khối u, phác đồ chuẩn để tiếp cận và điều trị u dưới niêm chưa được thống nhất. Tiên lượng nhờ vào vào loại mô bệnh học, điều trị hầu hết là phẫu thuật, những khối u ác tính cần hoá trị hoặc những liệu pháp đặc trưng cho từng loại khối u .
Dịch tễ học, phân loại
U dưới niêm có thể xuất hiện ngay từ khi mới sinh hoặc phát sinh trong đời sống, nhưng thường được chẩn đoán ở độ tuổi 50. 0.3% người trung niên đi khám sức khoẻ định kỳ tình cờ phát hiện u dưới niêm dạ dày, khoảng một nửa trong số đó là u mô đệm đường tiêu hoá (GIST). Gần 3% bệnh nhân đi khám tại bệnh viện do triệu chứng tiêu hoá phát hiện u dưới niêm.
Bạn đang đọc: TỔNG QUAN | U dưới niêm đường tiêu hóa – UNG THƯ HỌC
U dưới niêm hoàn toàn có thể gặp ở mọi vị trí của ống tiêu hoá, nhưng thường gặp nhất ở dạ dày, sau đó là thực quản, tá tràng và đại trực tràng. U dưới niêm gặp đồng thì tại nhiều vị trí cũng hoàn toàn có thể gặp .
Mỗi đoạn ống tiêu hoá thường gặp những loại u dưới niêm nhất định : GIST là loaị u dưới niêm thường gặp nhất ở dạ dày, trong khi đó u cơ trơn thường gặp nhất tại thực quản. Ngược lại, mỗi loại u dưới niêm cũng có những vị trí thông dụng đặc trưng :
– GIST thường gặp nhất ở đoạn gần dạ dày, sau đó tới ruột non mà phần đông là tá tràng và đoạn đầu hỗng tràng, GIST đại trực tràng ít gặp hơn và thường gặp ở trực tràng đoạn thấp .
– U cơ trơn thường gặp ở thực quản và dạ dày xung quanh vị trí đoạn nối dạ dày-thực quản, U cơ trơn đại tràng ít gặp hơn và thường xuất phát từ lớp cơ niêm, biểu lộ dưới dạng polyp đại tràng .
– U mỡ thường gặp nhất ở đại tràng phải, sau đó tới dạ dày .
– U tế bào hạt là một loại u thần kinh lành tính thường gặp ở đoạn giữa và dưới của thực quản .
Bản chất mô bệnh học của u dưới niêm hoàn toàn có thể lành tính hoặc ác tính. Các tổn thương ác tính gồm 2 loại, u biểu mô và không biểu mô .
– U biểu mô hoàn toàn có thể gặp ung thư biểu mô dạ dày ( biểu lộ dạng dưới niêm ) và thường là thể ung thư biệt hoá kém hoặc không biệt hoá, u sắc tố, ung thư biểu mô di căn, u thần kinh nội tiết ( NET ) .
– U dưới niêm nhóm không biểu mô gồm có 2 dưới nhóm lớn là u trung mô và u lympho. U trung mô thường gặp nhất là GIST, ngoài những còn có một số ít loại u khác như u cơ ( u xơ cơ, sarcom cơ … ), u thần kinh ( Schawnoma, u xơ thần kinh – fibroneuroma, u tế bào hạt – grannular cell tumor ), những u mỡ, u mạch … U lympho thường gặp u MALT ( U lympho tương quan đến niêm mạc ) bên cạnh 1 số ít loại u lympho ác tính khác .
Chẩn đoán
Trong phần đông trường hợp lâm sàng, u dưới niêm mạc nhỏ và không có triệu chứng tại thời gian được chẩn đoán. U thường được phát hiện vô tình khi đi khám sức khoẻ trải qua nội soi đường tiêu hoá hoặc siêu âm, chụp CT, MRI.
Một số u dưới niêm có thể biểu hiện các triệu chứng không đặc hiệu như xuất huyết tiêu hoá, thiếu máu mạn tính (Thiếu máu thiếu sắt), đau bụng mơ hồ hoặc sờ thấy khối u bụng. Do xu hướng phát triển chủ yếu là chèn ép, đè đẩy mà không xâm lấn mô xung quanh nên u hiếm khi gây tắc nghẽn. U dưới niêm gây tắc nghẽn thường là các u có kích thước lớn, trở nên di động hạn chế, nằm ở các vị trí hẹp sinh lý của đường tiêu hoá như gần tâm vị, môn vị, van hồi manh tràng hoặc trực tràng. Các khối u dưới niêm gây đau bụng, sờ thấy khối ở bụng kèm triệu chứng sụt cân trong thời gian ngắn gợi ý tính chất ác tính.
Do biểu lộ lâm sàng nghèo nàn và không đặc hiệu, những thăm dò cận lâm sàng đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán xác lập một khối u dưới niêm :
– Nội soi thường là phương tiện đi lại tiên phong xác lập vị trí u, những đặc thù đại thể về size, hình dạng, sắc tố, mặt phẳng niêm mạc … so với những u dưới niêm của thực quản, dạ dày, tá tràng và đại trực tràng .
– Trong khi đó, u dưới niêm của ruột non được xác lập đa phần trải qua chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, chụp CLVT, MRI.
– Siêu âm nội soi được nhìn nhận là một thăm dò khá có ích cho chẩn đoán u dưới niêm. Dựa vào những đặc thù u trên siêu âm nội soi và chụp CLVT có tiêm thuốc cản quang ( hoặc chụp MRI có tiêm thuốc đối quang từ ) hoàn toàn có thể giúp khuynh hướng chẩn đoán .
Một vài đặc điểm gợi ý tính chất ác tính của khối u là: (1) Loét, (2) Giới hạn không rõ ràng, (3) Mật độ âm không đồng nhất trên siêu âm nội soi hoặc bắt thuốc cản quang không đều trên CLVT có tiêm thuốc cản quang, (4) Có hạch vùng bệnh lý. Tuy nhiên không có đặc điểm nào hoàn toàn đặc hiệu. Độ nhạy và độ đặc hiệu của siêu âm nội soi trong chẩn đoán u dưới niêm ác tính tương ứng là 83-86% và 76-80%. Mặc dù vậy, khả năng chẩn đoán chính xác về loại mô học u dưới niêm của siêu âm và siêu âm nội soi còn rất hạn chế, trong khi chẩn đoán mô bệnh học mới giúp lựa chọn phương pháp điều trị, đó là vai trò của sinh thiết kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm nội soi (EUS-FNA).
EUS – FNA thường được chỉ định cho những u dưới niêm với những đặc thù hoài nghi ung thư biểu mô, u lympho, u thần kinh nội tiết hoặc những khối u không hề phẫu thuật và năng lực cần điều trị hoá chất, điều trị đích hoặc xạ trị phụ thuộc vào vào loại mô bệnh học. Các khối u dưới niêm đã có dự tính phẫu thuật hoặc u < 2 cm, những khối u với đặc thù lành tính không có chỉ định EUS-FNA. Với khoảng chừng 5 mẫu bệnh phẩm từ EUS-FNA cho tác dụng gần tương tự với sinh thiết mô. Bên cạnh Giao hàng xét nghiệm mô bệnh học thường quy, hoàn toàn có thể thực thi những xét nghiệm nâng cao như nhuộm hoá mô miễn dịch xác lập những chỉ số Ki-67, KIT, chromogranin và xác lập đột biến gen cho thấy đây là một phương tiện đi lại rất tương thích và hiệu suất cao trong chẩn đoán u dưới niêm .
Điều trị u dưới niêm
Xem thêm: XSMT 3/9, xổ số miền Trung hôm nay thứ 6 3/9/2021 – SXMT 3/9, dự đoán xổ số miền Trung 3/9
Mặc dù lựa chọn điều trị tối ưu cho một khối u dưới niêm đường tiêu hóa đa phần dựa vào chẩn đoán mô bệnh học, nhưng do sự khó khăn vất vả trong tiếp cận sinh thiết, hầu hết những bệnh nhân được phẫu thuật cắt bỏ khối u mà chưa có chẩn đoán mô bệnh học .
Một số loại u có đặc thù đặc trưng trên chẩn đoán hình ảnh như u mỡ, u mô thừa của đường tiêu hoá. Các loại u di truyền như u mô thừa hay mô tuỵ lạc chỗ và những u lành tính không cần sinh thiết hay bất kể can thiệp ngoại khoa nào, trừ khi có bộc lộ triệu chứng .
Hình 1: Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị u dưới niêm của Nhật Bản
Nhật Bản đưa ra hướng dẫn chẩn đoán một khối u dưới niêm không triệu chứng ( Hình 1 ), trong đó :
– Các trường hợp phát hiện vô tình qua nội soi được sinh thiết, nếu chẩn đoán mô học là carcinoma, melenoma hoặc NET, u được điều trị theo hướng dẫn của từng bệnh .
– U dưới niêm mạc size lớn > 5 cm nên được phẫu thuật cắt bỏ .
– Các khối u kích cỡ 2-5 cm hoặc u < 2 cm có những đặc thù gợi ý ác tính được làm thêm siêu âm nội soi ( hoàn toàn có thể kèm EUS-FNA ) và hoàn toàn có thể chụp CLVT hoặc MRI để chẩn đoán xác lập, nếu chẩn đoán hướng tới GIST, bệnh nhân được phẫu thuật .
– Các u < 2 cm và không có đặc thù ác tính được theo dõi định kì 1-2 lần / năm, nếu u tăng size nhanh trong quy trình theo dõi, bệnh nhân cũng được chỉ định phẫu thuật .
Chỉ định phẫu thuật đối với các u dưới niêm nhỏ (<2cm) còn nhiều tranh cãi. Ngay cả GIST không phải lúc nào cũng “ác tính”, nhất là với những u GIST < 2cm thường biểu hiện các đặc điểm “lành tính” và theo hướng dẫn của NCCN, u GIST < 2cm có thể chỉ cần được theo dõi định kì. Tuy nhiên, phân biệt rạch ròi giữa GIST lành tính và GIST ác tính là rất khó khăn, ngay cả khi các đặc điểm lâm sàng và mô bệnh học chỉ ra là “không có tế bào ác tính”, do đó, theo hướng dẫn của ESMO và hiệp hội GIST của Nhật Bản, u GIST được phẫu thuật cắt bỏ ngay cả khi kích thước < 2cm.
Các u dưới niêm > 5cm phần lớn là GIST, và nhóm này cũng có xu hướng tái phát cao hơn các u có kích thước nhỏ, do đó, u dưới niêm > 5cm được khuyến cáo phẫu thuật. Một số nghiên cứu mô bệnh học của các u GIST nhỏ cho thấy, chỉ số phân bào gia tăng đáng kể ở nhóm u GIST > 1cm, và các u GIST > 1,4cm với ranh giới không rõ ràng có liên quan rõ ràng với tiến triển bệnh. Các kết quả trên cho thấy, có sự khác biệt về mô học của các u GIST kích thước > 1-2cm, do đó khuyến cáo làm thêm các thăm dò chuyên sâu đối với các u dưới niêm có kích thước 2-5cm. Mặc dù GIST ít khi tăng kích thước trong thời gian theo dõi ngắn (10-30%) nhưng trong một nghiên cứu trên các bệnh nhân được phẫu thuật do u dưới niêm tăng kích thước thì 90% kết quả mô bệnh học sau mổ xác định bản chất u là GIST, chỉ 10% là u Schawnoma lành tính. Do đó, các u dưới niêm < 2cm và tăng kích thước trong quá trình theo dõi cũng được khuyến cáo phẫu thuật. Đối với các u dưới niêm < 2cm nhưng có các đặc điểm nguy cơ ác tính, để tránh cuộc phẫu thuật không cần thiết, có thể cân nhắc EUS-FNA hoặc sinh thiết nguyên khối để chẩn đoán mô học.
Đối với các u dưới niêm ở ruột non, do đặc điểm mô học phần lớn là u ác tính, mặt khác các phương tiện theo dõi như EUS hay EUS-FNA không khả thi, do đó u được khuyến cáo phẫu thuật ngay cả khi kích thước nhỏ.
Phẫu thuật đối với u dưới niêm nhóm ung thư biểu mô cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc phẫu thuật ung thư, bao gồm lấy bỏ rộng rãi u nguyên phát, hạch vùng, và không gieo rắc tế bào ung thư trong quá trình phẫu thuật. Vì chẩn đoán mô học trước mổ không phải lúc nào cũng thực hiện được, nên đối với các khối u nghi ngờ ác tính, nên làm sinh thiết tức thì trong mổ để có chiến lược phẫu thuật phù hợp nhất.
Cách thức mổ chuẩn mực so với những khối u trung mô như GIST đa phần là cắt bỏ hàng loạt khối u nguyên phát khi hoàn toàn có thể. GIST hiếm khi di căn theo hạch bạch huyết, trừ trường hợp GIST hiếm gặp ở trẻ nhỏ với đột biến SDH, do đó cắt bỏ khối u nguyên phát là đủ bảo vệ về ung thư học và giúp bảo tồn tính năng cơ quan. GIST hoàn toàn có thể được phẫu thuật mở hoặc phãu thuật nội soi. Phẫu thuật nội soi là can thiệp ít xâm lấn hơn, hoàn toàn có thể cho hiệu quả về ung thư học tương tự như phẫu thuật mở ( so với những khối u ở dạ dày ), tuy nhiên chỉ định phụ thuộc vào kích cỡ u ( thường u < 5 cm ), vị trí u ( thường ở dạ dày ), xu thế tăng trưởng của u ( nhô vào phía niêm mạc hay nhô ra phía thanh mạc ) và kinh nghiệm tay nghề của ê-kíp phẫu thuật cũng như điều kiện kèm theo trang thiết bị. Đối với những u có khối xu thế nhô vào lòng ống tiêu hoá tăng trưởng ở gần đoạn nối dạ dày – thực quản hoàn toàn có thể xem xét phẫu thuật nội soi tích hợp nội soi nội dạ dày ( LIGS hay LECS ), so với những u xu thế đẩy lồi thanh mạc hoàn toàn có thể cắt bỏ thuận tiện với phẫu thuật nội soi thường thì. Một số kĩ thuật mới được tăng trưởng như phẫu thuật nội soi một lỗ hoặc nội soi giảm thiểu lỗ được vận dụng với mục tiêu thẩm mỹ và nghệ thuật .
Gần đây những thủ pháp can thiệp qua nội soi được điều tra và nghiên cứu và trong bước đầu vận dụng điều trị so với những u dưới niêm kích cỡ nhỏ gồm có cắt tách dưới niêm mạc ( ESD – Endoscopic Submucosal Dissection – Hình 2 ), cắt hàng loạt bề dày thành ống tiêu hoá qua nội soi ( EFTR – Endoscopic Full Thickness Resection – Hình 3 ) hoặc phẫu thuật qua nội soi xuyên thành ống tự nhiên ( NOTES – Natural Orifice Transluminal Endoscopic Surgery – Hình 4 ). Các giải pháp này đều có 1 số ít yếu điểm cần chú ý quan tâm là cách đóng diện cắt, sự bảo vệ về mặt ung thư học và bảo vệ sự vững chắc của thành ống tiêu hoá tại vị trí cắt sau can thiệp. ESD được ứng dụng trong điều trị những khối u dưới niêm nhỏ ở dạ dày và thực quản cho thấy tác dụng khá khả quan, tuy nhiên điều đáng chăm sóc nhất là năng lực bảo vệ sạch tế bào ung thư tại diện cắt do phần bệnh phẩm lấy đi rất nhỏ. EFTR và NOTES hoàn toàn có thể khắc phục điểm yếu kém này của ESD, nhưng ngược lại, rủi ro tiềm ẩn bục, rò gây viêm phúc mạc qua diện cắt và gieo rắc tế bào ung thư trong ổ bụng cao hơn so với ESD.
Hình 2 : Các bước tiến trình cắt tách u dưới niêm mạc qua nội soi ( ESD ) .
Hình 3: Các bước cắt toàn bộ bề dày thành ống tiêu hoá qua nội soi (EFTR).
Hình 4: Phẫu thuật qua nội soi xuyên thành ống tự nhiên (NOTES)
Kết luận
U dưới niêm đường tiêu hoá thường được phát hiện tình cờ và phần lớn được điều trị bằng phẫu thuật, ngay cả khi không có chẩn đoán mô bệnh học trước mổ nhờ vào các đặc điểm của khối u trên nội soi và chẩn đoán hình ảnh. Phẫu thuật nội soi có thể mang lại kết quả tương đương phẫu thuật mở. Các thủ thuật can thiệp qua nội soi đang được nghiên cứu và cần nhiều dữ liệu bằng chứng hơn trước khi áp dụng vào thực tế lâm sàng.
Tài liệu tham khảo
- Nishida, T., Kawai, N., Yamaguchi, S.,
& Nishida, Y. (2013). Submucosal tumors: comprehensive guide for the
diagnosis and therapy of gastrointestinal submucosal tumors. Digestive Endoscopy, 25(5),
479-489. - Hedenbro, J. L., Ekelund, M., &
Wetterberg, P. (1991). Endoscopic diagnosis of submucosal gastric
lesions. Surgical endoscopy, 5(1),
20-23. - Kawaguchi, M. (2001). Clinical treatment
of GIST-incidence of GIST among patients with submucosal tumors and its
clinical treatment. Stomach and Intestine, 36(9),
1137-1146. - Nishida, T., Hirota, S., Yanagisawa, A.,
Sugino, Y., Minami, M., Yamamura, Y., … & Kubota, T. (2008). Clinical
practice guidelines for gastrointestinal stromal tumor (GIST) in Japan: English
version. International journal of clinical oncology, 13(5),
416-430. - Shah, P., Gao, F., Edmundowicz, S. A.,
Azar, R. R., & Early, D. S. (2009). Predicting malignant potential of
gastrointestinal stromal tumors using endoscopic ultrasound. Digestive diseases
and sciences, 54(6), 1265-1269. - Jeon, S. W., Park, Y. D., Chung, Y. J.,
Cho, C. M., Tak, W. Y., Kweon, Y. O., … & Choi, Y. H. (2007).
Gastrointestinal stromal tumors of the stomach: endosonographic differentiation
in relation to histological risk. Journal of gastroenterology and
hepatology, 22(12), 2069-2075. - Polkowski, M. (2005). Endoscopic
ultrasound and endoscopic ultrasound-guided fine-needle biopsy for the
diagnosis of malignant submucosal tumors. Endoscopy, 37(07),
635-645. - Karaca, C., Turner, B. G., Cizginer, S.,
Forcione, D., & Brugge, W. (2010). Accuracy of EUS in the evaluation of
small gastric subepithelial lesions. Gastrointestinal endoscopy, 71(4),
722-727. - Dumonceau, J. M., Polkowski, M., Larghi,
A., Vilmann, P., Giovannini, M., Frossard, J. L., … & Ginès, A. (2011).
Indications, results, and clinical impact of endoscopic ultrasound (EUS)-guided
sampling in gastroenterology: European Society of Gastrointestinal Endoscopy
(ESGE) Clinical Guideline. Endoscopy, 43(10),
897-912. - Kinoshita,
K., Isozaki, K., Tsutsui, S., Kitamura, S., Hiraoka, S., Watabe, K., … &
Hirota, S. (2003). Endoscopic ultrasonography-guided fine needle aspiration
biopsy in follow-up patients with gastrointestinal stromal tumours. European journal of
gastroenterology & hepatology, 15(11),
1189-1193. - ESMO/European
Sarcoma Network Working Group. (2012). Gastrointestinal stromal tumors: ESMO
Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up. Annals of oncology:
official journal of the European Society for Medical Oncology, 23,
vii49. - Rossi,
S., Gasparotto, D., Toffolatti, L., Pastrello, C., Gallina, G., Marzotto, A.,
… & Bearzi, I. (2010). Molecular and clinicopathologic characterization
of gastrointestinal stromal tumors (GISTs) of small size. The American
journal of surgical pathology, 34(10),
1480-1491. - Fang,
Y. J., Cheng, T. Y., Sun, M. S., Yang, C. S., Chen, J. H., Liao, W. C., &
Wang, H. P. (2012). Suggested cutoff tumor size for management of small
EUS-suspected gastric gastrointestinal stromal tumors. Journal of the
Formosan Medical Association, 111(2),
88-93. - Miyazaki,
Y., Nakajima, K., Kurokawa, Y., Takahashi, T., Takiguchi, S., Miyata, H., …
& Doki, Y. (2013). Clinical significance of surgery for gastric submucosal
tumours with size enlargement during watchful waiting period. European Journal of
Cancer, 49(12), 2681-2688. - Nishimura,
J., Nakajima, K., Omori, T., Takahashi, T., Nishitani, A., Ito, T., &
Nishida, T. (2007). Surgical strategy for gastric gastrointestinal stromal
tumors: laparoscopic vs. open resection. Surgical endoscopy, 21(6),
875-878.
BSNT Phạm Hoàng Giang – BS Phan Quang Đạt
Source: https://wada.byxar.com
Category: Vòng quanh đất nước
