Khái quát về tiềm năng di sản địa chất để phát triển các công viên địa chất toàn cầu ở vùng karst Tây Bắc Việt Nam

Khái quát về tiềm năng di sản địa chất để phát triển các công viên địa chất toàn cầu ở vùng karst Tây Bắc Việt Nam

12/10/2021

Tóm tắt   

    Vùng karst Tây Bắc Việt Nam chiếm diện tích 8.190 km2 trên tổng số 60.000 km2 diện tích karst ở nước ta, tuy nhiên chưa được bảo tồn và khai thác một cách bền vững đúng với tiềm năng của chúng. Karst Tây Bắc được tạo bởi đa dạng đá carbonat có tuổi từ Cambri đến Trias, trong đó đá vôi tuổi Devon đến Trias giữ vai trò chính trong thành tạo địa hình, sự phát triển rộng rãi dạng địa hình dương, địa hình âm với karst núi, cao nguyên karst, đồng bằng karst trong điều kiện karst nhiệt đới. Các đồng bằng karst thấp có thể coi là một dạng của bề mặt san bằng trẻ, trong khi đó đồng bằng karst cao, hoặc cao nguyên karst là bề mặt san bằng cổ. Ngày nay với xu thế phát triển bền vững, vấn đề đặt ra không chỉ khai thác tự nhiên mà còn phải bảo tồn tự nhiên. Có khá nhiều mô hình để bảo tồn tự nhiên, nhưng nổi lên một mô hình vừa bảo tồn tài nguyên thiên nhiên vừa phát triển kinh tế – xã hội, đó là xây dựng Công viên địa chất (CVĐC) kết nối với mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu (CVĐCTC). Với mục đích phát triển các CVĐCTC ở Việt Nam nói chung, vùng Tây Bắc nói riêng, nhóm nghiên cứu tiến hành tổng hợp tài liệu, nghiên cứu, đánh giá di sản địa chất ở dải karst Tây Bắc. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các vùng karst có đa dạng di sản địa chất như di sản địa tầng, cổ sinh, địa mạo, kiến tạo, khoáng sản…, có khả năng đáp ứng các tiêu chí thành lập CVĐC của tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO). Vùng karst Tây Bắc rất có tiềm năng để xây dựng CVĐC trong tương lai.

    Từ khóa: Tây Bắc Việt Nam, karst, di sản địa chất.

Nhận bài : 22/9/2021 ; Sửa chữa : 27/9/2021 ; Duyệt đăng : 30/9/2021 .

    1. Đặt vấn đề           

Nghiên cứu địa chất ở vùng Tây Bắc Nước Ta khởi đầu rất sớm, những nhà địa chất đã thực thi xây dựng map địa chất từ tỷ suất khái quát đến cụ thể, cho tất cả chúng ta có sự hiểu biết về địa tầng địa chất khá rõ ràng, được vận dụng trong nhiều nghành nghề dịch vụ với mục tiêu phát triển kinh tế tài chính – xã hội. Trước tiên phải kể đến đó là những khu công trình thủy điện lớn vào bậc nhất của nước ta, như khu công trình thủy điện Hòa Bình, Tạ Bú, đập thủy điện Lai Châu, những đập thủy điện này cung ứng nguồn năng lượng điện phân phối nhu yếu gần như hàng loạt miền bắc nước ta. Tiếp theo đó là những mỏ tài nguyên vàng, đồng, chì, kẽm ở Sơn La, Lai Châu, Hòa Bình, đáng kể đến là mỏ đất hiếm ở Lai Châu có trữ lượng lớn nhất vùng Đông Nam châu Á. Các tài liệu, tài liệu địa chất vùng Tây Bắc được khai thác, đã giúp cho việc thiết kế xây dựng khu công trình, cũng như khai thác mỏ đạt được hiệu suất cao rõ ràng. Nói đến địa chất tất cả chúng ta thường nghĩ ngay đến việc nghiên cứu và điều tra tìm kiếm và khai thác, tuy nhiên ngày này nguồn tài nguyên ngày một hết sạch, yên cầu phải tìm kiếm một quy mô mới cho phát triển kinh tế tài chính – xã hội, quy mô đó phải bảo vệ cho việc phát triển bền vững và kiên cố và đó là nhìn nhận những giá trị di sản địa chất để tiến tới thiết kế xây dựng CVĐC. Xác định tiềm năng này, nhóm nghiên cứu và điều tra thực thi tổng hợp những tài liệu địa chất ở khu vực và thấy nổi lên đối tượng người dùng địa chất karst rất có tiềm năng để điều tra và nghiên cứu kiến thiết xây dựng CVĐC trong tương lai. Địa hình karst vùng Tây Bắc tập hợp nhiều dạng địa hình độc lạ có cảnh sắc đẹp và không riêng gì ở vẻ bên ngoài mà ẩn sâu bên trong là một kho tàng hang động vô cùng rực rỡ, cũng như phong phú di sản cổ sinh, địa tầng, thiết kế, cổ thiên nhiên và môi trường …

    2. Đặc điểm địa chất karst Tây Bắc

Các thành tạo địa chất karst vùng Tây Bắc gồm có đá carbonat có tuổi từ Proterozoi đến Trias giữa. Dựa trên những thành tạo địa chất phần miền Bắc [ 1 ; 9 ], nhóm điều tra và nghiên cứu triển khai nhóm những thành tạo đá vôi, hoặc chứa đá vôi vào 5 khoảng chừng tuổi sau :
– Đá vôi tuổi Proterozoi muộn-Cambri sớm có khối lượng nhỏ, là đá vôi bị đổi khác thành đá hoa hoặc calciphire, có kiến trúc hạt vừa và lớn, cấu trúc khối, ít thuận tiện cho karst hoá, chiều dày từ 300 – 600 m. Phân bố ở vùng Tủa Chùa – Lai Châu, Vạn Yên-Sơn La
– Đá vôi tuổi Paleozoi hạ – Silua, những đá vôi sẫm màu, đá vôi màu xám, sét vôi đôi chỗ bị hoa hóa, sống sót ở dạng ổ, thấu kính với chiều dày từ 100 – 300 m thường phân bổ không liên tục và không rộng, trong đá thường lẫn nhiều tạp chất, nói chung ít thuận tiện cho karst hoá. Đá vôi tuổi Silua thường là đá vôi lẫn sét, có màu xám, xám đen, ở dạng thấu kính, lớp kẹp, bề dày từ 100 – 200 m Phân bố ở Tủa Chùa – Lai Châu, Vạn Yên – Sơn La .
– Đá vôi tuổi Devon giữa, hầu hết là hệ tầng Bản Páp ( D2bp ), là đá vôi màu xám đen, hạt nhỏ mịn đến vừa, thành phần khá sạch, thuận tiện cho quy trình karst hoá, bề dầy đổi khác từ 300 – 1.200 m có khối lượng lớn, diện tích quy hoạnh phân bổ rộng ở Sìn Hồ-Lai Châu, Sơn La, dọc thung lũng sông Đà .
– Đá vôi tuổi Carbon-Permi, có khối lượng lớn, hầu hết thuộc hệ tầng Bắc Sơn ( C1-P1bs ), có khối lượng lớn, là đá vôi sáng màu, phân lớp dày, hạt mịn, độ thuần vôi cao, bề dày từ 400 – 1.200 m. Phân bố ở Tam Đường, Sìn Hồ, Tủa Chùa, tây thị xã Sơn La, dọc thung lũng Sông Đà .
– Đá vôi tuổi Trias giữa có khối lượng lớn, đa phần thuộc hệ tầng Đồng Giao ( T2a đg ) gồm 2 phần, trên là đá vôi hạt nhỏ đến mịn phân lớp trung bình đến dày, màu xám, xám sáng, độ thuần vôi cao, phần dưới là đá vôi màu xám, xám đen, phân lớp không đều, bề dày từ 800 – 2000 m. Phân bố thành một dải lê dài theo phương TB-ĐN từ Lai Châu qua Hòa Bình đến Tỉnh Ninh Bình .
Như vậy hoàn toàn có thể thấy, ở vùng Tây Bắc có đa dạng và phong phú những loại đá vôi tuổi từ Protezozoi tới Trias giữa. Tuy nhiên chỉ có ba mức địa tầng đá vôi với khối lượng lớn, diện tích quy hoạnh phân bổ rộng, thành phần khá sạch, thuận tiện cho quy trình karst hoá là : Devon trung ( hệ tầng Bản Páp ( D2bp ), Carbon-Permi ( hệ tầng Bắc Sơn ( C1-P1bs ), Trias trung ( hệ tầng Đồng Giao ( T2a đg ) .

    3. Đặc điểm địa mạo karst Tây Bắc

Dựa vào cảnh sắc karst có tiềm năng lôi cuốn hành khách trong tương lai, nhóm điều tra và nghiên cứu thực thi diễn đạt khái quát đặc thù địa mạo karst theo thứ tự từ phía Tây Bắc về Đông Nam gồm có những khu vực sau :

    3.1. Vùng karst Lan Nhi Thàng, huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu

Vùng kart Lan Nhi Thàng thuộc huyện Phong Thổ tỉnh Lai Châu, dải núi đá vôi ở đây lê dài theo phương TB-ĐN khoảng chừng 20 km, rộng 10 km, ở độ cao trung bình 1200 m, cấu trúc bởi đá vôi Trias ( T2a đg ), về mặt cấu trúc là một nếp lồi bị phá vỡ phần vòm tạo mặt phẳng tương đối phẳng phiu, cơ sở xâm thực địa phương là 250 – 260 m, tạo nên độ phân cắt sâu hàng ngàn mét. Địa hình karst có những đỉnh dạng tháp, dạng dãy, nhiều đỉnh điểm đến 1500 m, tạo nên nhiều lũng kín sâu, có vách dựng đứng, hang động phát triển cơ bản theo phương thẳng đứng. Bề mặt karst thông dụng karren dạng hốc, chén, tai mèo .

    3.2. Vùng karst huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu

Vùng karst Sìn Hồ nằm ở huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu, đây là một cao nguyên cấu trúc hầu hết bởi đá vôi Devon và Carbon-Permi. Địa hình karst có độ cao trung bình 1500 m gồm có 2 dạng cảnh sắc cơ bản là karst núi và karst sót. Thung lũng bao quanh cao 300 m, tạo độ sâu phân cắt đứng 1200 m, sườn cao nguyên rất dốc, sông Đà cắt vào cao nguyên này tạo thành thung lũng sâu, hẹp gọi là “ hẻm sông Đà ” có độ sâu lên đến 1200 m .

    3.3. Vùng karst Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên

Vùng karst Tủa Chùa thuộc huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. Đặc điểm của vùng karst này là có sự xen kẽ những đá phi karst và những diện karst kiểu karst sót và karst núi, những lũng, cánh đồng karst có phương lê dài chủ yếu TB-ĐN. Độ cao địa hình trung bình 1000 m, cơ sở xâm thực địa phương 200 m. Đá vôi thường tạo những đỉnh cao hơn những đỉnh không phải là đá vôi. Về mặt thạch học karst, những đá karst trên vùng gồm nhiều loại khác nhau có tuổi từ Cambri đến Trias. Đá vôi ( C-P1 ) phân bổ ở phần TT vùng, là đá vôi giàu CaO, hạt nhỏ, bề dày 600 m, rất thuận tiện cho quy trình karst hoá. Trên cùng là đá vôi Trias giữa ( T2a ) phân bổ ở rìa đông giáp Sông Đà và lê dài liên tục sang vùng karst Sơn La. Đá vôi này có độ thuần vôi cao, có cấu trúc phân lớp trung bình đến dày, kiến trúc hạt nhỏ, bị dập vỡ uốn nếp, rất thuận tiện cho quy trình karst hoá. Đá vôi tạo nên địa hình karst núi với những phễu, lũng sâu, những đỉnh điểm, nhọn sắc, có vách đứng. Hệ thống hang động ngầm phát triển, có nhiều hang lớn .

    3.4. Vùng karst Sơn La, tỉnh Sơn La

Vùng karst Sơn La nằm ở phía ĐN vùng karst Tủa Chùa, lê dài theo hướng TB-ĐN, đá karst có tuổi phong phú từ Cambri đến Trias, đá vôi Devon giữa có bề dày 500 – 900 m, đá vôi Cacbon – Pecmi có bề dày 400 m, đá vôi Trias giữa có bề dày đến 1500 m. Chúng phân bổ rộng tạo địa hình karst núi với những đỉnh điểm, vách dốc, những phễu, lũng, thung lũng sâu, hẹp. Hang động phát triển phong phú, cả về chiều sâu và chiều ngang .

    3.5. Vùng karst Mộc Châu, tỉnh Sơn La

Vùng karst Mộc Châu thuộc tỉnh Sơn La, lê dài theo phương Tây Bắc – Đông Nam khoảng chừng 100 m, rộng 15-20 km, thuộc huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Đá karst có tuổi đa phần là Trias giữa, tổng bề dày 1.200 – 1.800 m. Dạng địa hình karst thông dụng là những phễu, lũng kín, thung lũng và cánh đồng karst cổ cao khoảng chừng 1000 m trong đó nổi lên những khối đá vôi sót dạng tháp. Khu vực Tây Nam của vùng karst Mộc Châu có những dãy núi đá vôi lê dài theo phương á kinh tuyến với nhiều đỉnh trên 1000 m, cảnh sắc karst núi với đỉnh điểm, sườn dốc, những phễu, lũng đóng kín .

    3.6. Vùng karst Vạn Yên, tỉnh Sơn La

Phân bố ở bờ trái sông Đà khu vực Vạn Yên, tỉnh Sơn La. Đá karst có tuổi từ tiền Cambri đến Trias giữa. Đá vôi có tuổi cambri, ocdovic thường ở dạng thấu kính, dạng ổ không tạo được địa hình lớn, chỉ là cảnh sắc karst sót. Đá vôi Devon có bề dày lớn tạo địa hình núi với những đỉnh, khối núi nổi cao có sườn dốc vách đứng, những lũng kín, phễu sâu. Đá vôi Cacbon-Pecmi tạo nên cảnh sắc karst núi với những khối đá có sườn dựng đứng, những phễu, lũng sâu hàng trăm mét, mức độ phân cắt, tương phản lớn, rất khó đi lại, phát triển những mạng lưới hệ thống hang động phức tạp, có nhiều hang có size lớn. Đá vôi Trias tạo địa hình karst núi với những khối, đỉnh link thành dãy, có những thung lũng karst hoặc cánh đồng karst hẹp, nhìn chung đặc thù khối tảng biểu lộ rõ ràng ở vùng karst này .

    3.7. Vùng karst Tràng An, tỉnh Ninh Bình

Vùng karst Tràng An tỉnh Tỉnh Ninh Bình nằm về phía Đông Nam vùng karst Tây Bắc. Đá karst cơ bản là đá vôi tuổi Trias, bề dày từ 800 – 1100 m, địa hình biểu lộ dạng dãy những nếp lồi, nếp lõm lê dài phương Tây Bắc – Đông Nam, cảnh sắc điển hình nổi bật là những thung lũng với khối karst dạng cụm đỉnh và khối karst sót. Hoạt động của biển trong Holocen làm ngập nhiều hang động, tạo nên những tầng trầm tích biển, trầm tích có nguồn gốc hỗn hợp biển – lục địa, ở những vùng thấp, những vịnh mài mòn – karst, những cánh đồng gặm mòn thấp, những khối karst có vách dựng đứng, trên vách có nhiều ngấn nước biển cổ, có sò ốc nước mặn bám vào những vách ăn mòn. Cảnh quan karst kiểu Hạ Long “ trên cạn ”, ngoài những còn kiểu đồng bằng gặm mòn với mặt phẳng bằng phẳng nổi lên những khối karst sót chưa bị ăn mòn hết .

    4. Các di sản địa chất trong vùng karst Tây Bắc Việt Nam

Di sản Địa chất ( DSĐC ) theo định nghĩa [ 1 ] là “ phần tài nguyên địa chất có giá trị điển hình nổi bật về khoa học, giáo dục, thẩm mỹ và nghệ thuật và kinh tế tài chính. DSĐC gồm có : những cảnh sắc địa mạo, di chỉ cổ sinh, hoá thạch, miệng núi lửa, hang động, hẻm vực sông, hồ tự nhiên, thác nước, những diện lộ tự nhiên hay tự tạo của đá và quặng, những thành tạo, cảnh sắc còn ghi lại những sự kiện, bối cảnh địa chất đặc biệt quan trọng … ”
Trong DSĐC chia ra làm 10 dạng di sản ký hiệu từ a đến k gồm có : a-di sản cổ sinh, b-di sản địa mạo và hang động, c-di sản cổ môi trường tự nhiên, d-di sản đá, đ-di sản địa tầng, e-di sản khoáng vật và tài nguyên, g-di sản mỏ và kinh tế tài chính mỏ, h-di sản xây đắp và lịch sử dân tộc địa chất, i-di sản thiên hà và va chạm thiên thạch, k-di sản vỏ lục địa và đại dương. Sau đây là những di sản nêu trên ở vùng Tây Bắc :

     4.1. Di sản cổ sinh

Được xác lập là “ tin tức về giá trị đặc trưng, thông tư cho điều kiện kèm theo cổ môi trường tự nhiên hình thành trầm tích của một quá trình nào đó trong lịch sử vẻ vang phát triển địa chất ” [ 8 ]
Vùng karst Tây Bắc có đá vôi từ Cambri đến Trias, đi liền với chúng có những hóa thạch đặc trưng, trong đá vôi và phiến sét vôi, tuổi Cambri chứa nhiều Onclithina, Trilobota, Brachiopoda, đá vôi tuổi Ocdovic sớm chứa nhiều Trilobita, Brachiopoda, Bivalvia, Crinoidea, đá vôi tuổi Devon sớm có phong phú và đa dạng hóa thạch Brachiopoda, Bivalvia. Nhìn chung ứng với những thành tạo trầm tích trong những thiên nhiên và môi trường khác nhau đặc trưng bởi những hóa thạch khác nhau : Các nhóm hóa thạch tướng lục địa : Thực vật ( lá, bào tử phấn hoa ), Gastropoda và Bivalvia nước ngọt, động vật hoang dã có vú, nhóm hóa thạch tướng nước sâu : 1 số ít hóa thạch nhóm Bivalvia. Một số di sản cổ sinh gắn với địa tầng tiêu biểu vượt trội đó là những tầng đá phiến sét vôi chứa Trilobita – Î31 ; Đá vôi đolomit, hệ tầng Hàm Rồng ( Î2-O1 hr ) ; Đá vôi màu xám vi uốn nếp, chân hệ tầng Hàm Rồng, chứa 3 lớp hóa thạch Oncolithi ; ; Đá phiến sét vôi chứa hóa thạch Ammonoidea Rimkinites sp. Phân bố ở vùng karst Tủa Chùa, vùng karst Vạn Yên, vùng karst Sơn La, vùng karst Mộc Châu .

   

Ảnh 1. Tay cuộn Tylothyris trong đá vôi Devon ở Tam Đường, Lai Châu ; Ảnh 2. San hô 4 tia và vách đáy trong đá vôi Devon ở vườn QG Cúc Phương ( ảnh N.Đ. Hữu )

    4.2. Di sản địa mạo, hang động

Được xác lập là “ tin tức về cảnh sắc, hang động rực rỡ, độc lạ ghi lại diễn biến một số ít hoạt động giải trí trong tiến trình nhất định của lịch sử vẻ vang phát triển địa chất khu vực ”. [ 8 ]

    Vùng karst Tây Bắc có hai kiểu cảnh quan cơ bản: cảnh quan karst núi đặc trưng bởi địa hình dương, xen kẽ địa hình âm là các phễu, lũng kín, các thung lũng. Cảnh quan karst sót đặc trưng bởi đồng bằng với núi karst tách rời, dạng tháp, cánh đồng karst. Trong mỗi kiểu cảnh quan có các dạng cảnh quan khác như cảnh quan karst cụm đỉnh, karst rời rạc, karst dạng tháp, karst dạng chóp, karst tự phủ… Hang động phát triển mạnh trong đá vôi tuổi C-P và Trias,  đã có > 200 hang động được đo vẽ, hang dài nhất vài km, sâu nhất > 600m (hang Cống Nước). Có hai loại hang cơ bản: hang cổ là hang đã ngừng hoạt động và hang hoạt động, vẫn đang tiếp tục hình thành các trầm tích như các loại nhũ đá…Đặc biệt có các hang động gắn liền với khảo cổ rất có tiềm năng cho phát triển du lịch “văn hóa hòa bình có 177 hang, văn hóa Bắc Sơn 51 hang, văn hóa đá mới 30 hang, di tích cổ sinh và người cổ 25 hang [4]” .  Phân bố  ở vùng karst Tủa Chùa, vùng karst Sơn La, Mộc Châu, vùng karst Tràng An      

    4.3. Di sản cổ môi trường

Được xác lập là “ tin tức về những diễn biến, sự kiện thiên nhiên và môi trường mang tính bước ngoặt trong quá khứ của lịch sử vẻ vang phát triển địa chất khu vực. ” [ 8 ]
Khu vực karst Tây Bắc có phong phú phân vị địa tầng, mỗi phân vị đều phản ánh điều kiện kèm theo cổ môi trường tự nhiên hình thành chúng. Thành tạo trong thiên nhiên và môi trường lục địa-á lục địa ( vũng vịnh ) : hệ tầng Yên Duyệt, hệ tầng Hua Tất, hệ tầng Suối Bàng. Các thành tạo trong thiên nhiên và môi trường biển nông : hệ tầng Pa Khôm và hệ tầng Đồng Giao Thành tạo trong thiên nhiên và môi trường biển sâu-khá sâu : hệ tầng Nậm Thẳm. Thành tạo phun trào tương quan với quy trình tạo rift Sông Đà : hệ tầng Cẩm Thủy. Đối với địa hình karst Tây Bắc có. rất nhiều hang động là di sản kiểu địa mạo-hang động, cũng là di sản về cổ thiên nhiên và môi trường, chính do hang động là nơi lưu giữ những dấu ấn rất tốt về điều kiện kèm theo cổ môi trường tự nhiên, đặc biệt quan trọng là thiên nhiên và môi trường trong quy trình tiến độ Đệ tứ, những tích tụ travertin theo thời hạn làm tăng trưởng kích cỡ tạo thành măng đá, người ta xác lập những vòng tăng trưởng biết được thời hạn tích tụ và điều kiện kèm theo môi trường tự nhiên tích tụ. Phân bố ở vùng karst Mộc Châu, vùng karst Hòa Bình .

   

Ảnh 3. Cảnh quan karst cụm đỉnh ở Sìn Hồ, Lai Châu ( ảnh Bùi Chiến ) ; Ảnh 4. Núi đá vôi dạng chóp xã Tân Tiến, huyện Lan Nhi Thàng, Lai Châu ( ảnh Đỗ Việt )

   

Ảnh 5. Dạng cảnh sắc trong động Tiên Sơn, Lai Châu ( Ảnh : Hữu Nghĩa ) ; Ảnh 6. Hang Luồn, Tỉnh Ninh Bình ( ảnh Văn Khoa )

   

Ảnh 7. Kiểu cảnh sắc karst núi khu vực Lai Châu ( ảnh Đỗ Tuyết ) ; Ảnh 8. Cảnh quan karst Tỉnh Ninh Bình ( ảnh Văn Khoa )

              4.4. Di sản đá

Được xác lập là “ tin tức về tổng hợp có quy luật của những loại khoáng vật, một thể địa chất có đặc thù riêng không liên quan gì đến nhau, lịch sử vẻ vang hình thành riêng không liên quan gì đến nhau, biểu lộ những diễn biến lịch sử vẻ vang địa chất khu vực ” [ 8 ]

    Đá karst, về cơ bản là đá vôi, tuy nhiên không đơn điệu bởi vì có đa dạng các loại đá vôi, mỗi loại có một tổ hợp khoáng vật đặc trưng tạo ra màu sắc khác nhau: đá vôi màu đen, đá vôi màu xám, đá vôi trắng, hay xen kẹp giữa các lớp đá vôi màu trắng lại có những lớp đá vôi màu đen. Đặc biệt ở ranh giới tiếp xúc giữa đá magma và đá vôi làm đá vôi bị biến đổi, tạo thành những kỳ quan độc đáo “dạng cảnh quan rừng chông đá”. Ngoài ra một số loại đá vôi dạng sọc dải, xen kẹp đang bị khai thác để chế tác tiểu cảnh cần phải được quy hoạch xác định di sản để bảo tồn gìn giữ. Có thể lựa chọn một số loại đá vôi có đa dạng màu, cấu tạo đặc trưng trong những vùng karst có cảnh quan đẹp để tăng cường giá trị cho di sản địa mạo. Phân bố ở vùng karst Tủa Chùa; vùng karst Vạn Yên; vùng karst Sơn La; vùng karst Hòa Bình.

  

Ảnh 9. Đá vôi dạng sọc dải, phân lớp mỏng dính ( ảnh Hoa Việt ) ; Ảnh 10. Đá vôi chứa hóa thạch trong hệ tầng Bắc Sơn ( mẫu ở kho lưu trữ bảo tàng Địa chất )

    4.5. Di sản địa tầng

Được xác lập là “ tin tức về mối quan hệ địa tầng, bề dày và đặc thù thạch học, cổ môi trường tự nhiên thành tạo … bộc lộ những diễn biến lịch sử dân tộc địa chất khu vực. ” [ 8 ] .
Vùng karst Tây Bắc Nước Ta gồm những đá vôi xuất hiện trong nhiều địa tầng có tuổi khác nhau, chúng thành tạo trong những thiên nhiên và môi trường khác nhau, có bề dày và đặc thù thạch học khác nhau. Đá vôi xuất hiện đa phần trong những hệ tầng trầm tích gồm : Nậm Cô, Sông Mã, Hàm Rồng, Đông Sơn, Nậm Pìa, Bản Páp, Bắc Sơn, Bản Diệt, Cẩm Thủy, Hua Tất, Pa Khôm, Đồng Giao. như vậy bản thân những tầng trầm tích này đã là di sản địa chất theo định nghĩa, tuy nhiên những di sản này thường đi cùng với những di sản khác như di sản cổ sinh, di sản cổ môi trường tự nhiên. Để tăng cường giá trị cho tìm hiểu thêm du lịch cũng như khoa học cần gắn với những di sản cảnh sắc địa mạo. Các di sản địa tầng phân bổ rộng khắp ở vùng karst Tủa Chùa ; vùng karst Vạn Yên, vùng karst Sơn La, vùng karst Hòa Bình, Tỉnh Ninh Bình .

    

Ảnh 11. Đá phiến sét vôi chứa Trilobita – Î31 ( ảnh N.Đ. Hữu ) ; Ảnh 12. Đá vôi đolomit, hệ tầng Hàm Rồng ( Î2-O1 hr ) ở suối Đại Lạn, Điền Lư, Bá Thước, Thanh Hóa ( Ảnh Nguyễn Đình Hữu )

    4.6. Di sản khoáng vật và khoáng sản

Được xác lập là “ tin tức về những kiểu loại khoáng vật, tài nguyên với nguồn gốc, tuổi, thành phần, toàn cảnh thiết kế bộc lộ những diễn biến lịch sử vẻ vang địa chất khu vực. ” [ 8 ] .

    Trong vùng karst không chỉ có đá karst, ở những nơi tiếp xúc đá magma và đá kart thường tạo nên mỏ khoáng sản. Mỏ kiểu “skarn” như mỏ quặng đồng Sin Quyền có Pyrotin, chalcopyrit là những khoáng vật chủ đạo, khoáng vật quặng thứ yếu có monazit, chevkinit, vàng tự nhiên. Các tổ hợp khoáng vật này thường xuyên xuất hiện cùng nhau trong các diện biến đổi skarn. Các điểm quặng khác như mỏ đồng Vi Kẽm với quặng hóa Cu tập trung trong đá biến chất trao đổi dạng skarn với hai tổ hợp đá: là tổ hợp đá biến chất trao đổi Fe-K khá phổ biến, có màu lục sẫm, không đều hạt, cấu tạo dải, đôi khi khối, kiến trúc biến tinh. Tổ hợp đá biến chất trao đổi Ca-Na. Ngoài các khoáng sản lộ ra bởi tác động của con người do khai thác, thì còn có những điểm khoáng vật có thể quan sát tự nhiên, như vết lộ trong hang Cống Nước (sâu nhất Việt Nam), quan sát rõ các thể đá mạch lamproid xuyên cắt vào đá vôi với các khoáng vật chính gồm olivine, pyroxene, phlogopite và biotite. Di sản này kết hợp với di sản địa mạo, hang động sẽ trở thành một điểm di sản địa chất rất có giá trị. Di sản khoáng vật, khoáng sản phân bố ở nhiều vùng karst như Lan Nhi Thàng, Sìn Hồ, Vạn Yên.

     

Ảnh 13. Quặng đồng-Niken ở bản Phúc, Sơn La. ( ảnh Quốc Tuấn ) ; Ảnh 14. Tinh thể rubi trong đá hoa ở Lục Yên, Yên Bái ( ảnh Thanh Hằng )

    4.7. Di sản mỏ và kinh tế mỏ

Được xác lập là “ tin tức về những giá trị kinh tế tài chính, loại mỏ, thành phần quặng, thành phần đá, nguồn gốc quặng, khoảng chừng tuổi, quy mô … biểu lộ những diễn biến lịch sử dân tộc địa chất. ” [ 8 ] .
Mối tương quan giữa karst và nhiều loại tài nguyên như : quặng sắt trầm tích, mangan, bauxit, phosphat, những loại sa khoáng thiếc, volfram, vàng … có nhiều mỏ có giá trị, mỏ đất hiếm Đông Pao có quan hệ nguồn gốc với đá xâm nhập kiềm phức hệ Pu Sam Cap ( ex-egE ps ) và còn đi kèm với fluorit và barit. Mỏ đã được phát hiện từ lâu và hiện vẫn đang trong quá trình thăm dò và khai thác thử. Đã phát hiện được 39 mạch quặng, hầu hết những mạch thuộc loại quặng nghèo và trung bình, hàm lượng CaF2 khoảng chừng 20-60 %. Tổng trữ lượng quặng fluorit và barit đã nhìn nhận tương ứng được khoảng chừng 1 và 3 triệu tấn. Fluorit là khoáng chất được sử dụng cho nhiều ngành công nghiệp, barit hầu hết cho ngành dầu khí .
Có giá trị tiềm năng trở thành di sản tiếp theo là vùng Yên Bái, nơi đây lưu giữ mô hình đá quý rất phong phú, có giá trị của nước ta. Khu vực này chợ bán đá quý họp như chợ thường thì cũng là một giá trị tích hợp khi khai thác giá trị di sản địa chất nói chung. Các mỏ khoáng khác ở khu vực Tây Bắc Nước Ta, đã hoặc dừng khai thác đều hoàn toàn có thể thiết kế xây dựng thành những điểm du lịch trình làng về di sản mỏ cũng như di sản về khoáng vật và tài nguyên. Các di sản mỏ và kinh tế tài chính mỏ phân bổ ở vùng karst Lan Nhi Thàng, Sìn Hồ, Tủa Chùa ; Sơn La .

    4.8. Di sản kiến tạo và lịch sử địa chất

Được xác lập là “ cấu trúc địa chất độc lạ như uốn nếp, đứt gãy … xảy ra trên mặt phẳng toàn cầu và trong lòng đất gây nên sự đổi khác mặt phẳng toàn cầu, biểu lộ những diễn biến lịch sử dân tộc địa chất ” [ 8 ]
Vùng kart Tây Bắc tương quan đến những đơn vị chức năng cấu trúc xây đắp cơ bản sau : phức nếp lồi sông Hồng, phức nếp lồi Sông Mã, phức nếp lõm Sông Cả, rift Sông Đà, đi liền với những cấu trúc này có những đứt gãy lớn. Đặc điểm xây đắp được miêu tả theo sơ đồ kiến thiết của TrầnVăn Trị và nnk ( 1977 ), đã xác nhận rằng vỏ toàn cầu vùng Tây Bắc là rất kém không thay đổi. Nó bị phân cắt bởi những đứt gãy với quy mô khác nhau kể cả những đứt gãy sâu cắt đến tận manti, những đứt gãy cắt đến tận mặt phẳng conrat, những đứt gãy cắt đến tận móng kết tinh và cả những đứt gãy nông, đứt gãy trong tầng nữa. Các đứt gãy tạo thành mạng lưới những đứt gãy với tỷ lệ cao trong vùng điều tra và nghiên cứu. Theo phương phát triển, chúng được phân loại thành những mạng lưới hệ thống theo những phương khác nhau như mạng lưới hệ thống đứt gãy TB-ĐN ; ĐB-TN ; á kinh tuyến ; á vĩ tuyến và hệ đứt gãy dạng vòng cung. Tất cả những yếu tố cấu trúc kiến thiết đó tạo ra nhiều dạng địa hình thiết kế hoàn toàn có thể xác lập di sản. Ngoài ra do phong phú về địa tầng nên phản ánh được nhiều tiến trình lịch sử dân tộc : Giai đoạn Baicali ( Neoproterozoi-Cambri sớm ) với hệ tầng Nậm Cô ( NP – € 1 nc ) ; Giai đoạn Caledoni ( Cambri giữa-Ordovic sớm ) với những hệ tầng Sông Mã ( € 2 sm ), Hàm Rồng ( € 3 hr ) và Đông Sơn ( O1 đs ) ; Giai đoạn Hecxini ( Devon sớm-giữa-Carbon-Permi ) với những hệ tầng Nậm Pìa ( D1 np ), Bản Páp ( D2 bp ), Bắc Sơn ( C-P bs ), Bản Diệt ( P1 bd ), Cẩm Thủy ( P2-3 ct ), Yên Duyệt ( P3 yd ) và Đèo Sơn La ( P3 đsl ) ; Giai đoạn Indosini ( Trias sớm-sát trước Nori ) với những hệ tầng Viên Nam ( T1 vn ), Tân Lạc ( T1o tl ), Đồng Giao ( T2a đg ), Nậm Thẳm ( T2l nt ), Mường Trai ( T2l mt ) và Nậm Mu ( T3c nm ) ; Giai đoạn Yến Sơn ( T3n-r-K2 ) với những hệ tầng Suối Bàng ( T3n-r sb ) và Yên Châu ( K2 yc ) ; Giai đoạn Alpi ( Neogen ) với những hệ tầng Hang Mon ( N hm ), Pu Tra ( N pt ) và trầm tích Đệ Tứ. Di sản thiết kế và lịch sử dân tộc địa chất phân bổ dọc theo dải karst Tây Bắc, ở vùng karst Tủa Chùa, Sìn Hồ, Sơn La, Hòa Bình, Tỉnh Ninh Bình .

    

Ảnh 15. Đứt gãy biểu lộ trên địa hình tạo mặt phẳng sườn thẳng trên địa hình đá vôi ở Lai Châu. ( ảnh Đàm Ngọc ; Ảnh 16. Thung lũng karst xâm thực do hoạt động giải trí đứt gãy phương ĐB-TN ở Lai Châu ( ảnh Đàm Ngọc )

    4.9. Di sản vũ trụ và va chạm thiên thạch

Được xác lập là “ tin tức về những dấu tích do va đập ngoài hành tinh trên về mặt toàn cầu. ” [ 8 ] .
Nghiên cứu địa chất Nước Ta đã ghi nhận được dấu vết của một sự kiện toàn thế giới do nguyên do thiên hà, một vật chất thiên hà nào đó đã va chạm vào toàn cầu, hiệu quả là một “ trận mưa ” tectit đã trải trên một diện to lớn Á-Úc, sự kiện đó xảy ra rất gần đây và còn dấu vết. Trong những khu công trình nghiên cứu và điều tra về địa mạo, trầm tích Đệ tứ đã đề cập đến thiên thạch ( tectit ) xuất hiện ở vùng Tây Bắc Nước Ta, Lê Đức An, 1987 “ Vùng Nà Phặc, Bắc Kạn trên thềm sông cao 12-15 m, E.P.Izokh đã quan sát thấy mặt phẳng cắt : laterit trên đá phiến sét ; aluvi cuội tảng ( 1 m ) ; sét màu vàng nâu nhạt ( 0,5 – 1 m ) với những mảnh tectit góc cạnh ở đáy và trên đó 10-20 cm có than ”. Như vậy trong quy trình điều tra và nghiên cứu tiếp theo Dự kiến tìm thấy những di sản ngoài hành tinh ở vùng Tây Bắc là có tiềm năng. Di sản va chạm thiên thạch có năng lực phân bổ ở vùng karst Tủa Chùa, Sìn Hồ ; Sơn La, Tỉnh Ninh Bình .

    4.10. Di sản vỏ lục địa và đại dương

Được xác lập là “ di chỉ địa chất ghi nhận những mảng lục địa và đại dương, bộc lộ những diễn biến lịch sử dân tộc địa chất ” [ 8 ]
Vùng Tây Bắc Nước Ta đã ghi nhận được 1 số ít thành tạo địa chất có tuổi trước Cambri được cho là dấu vết mảnh lục địa cổ, đây hoàn toàn có thể là di sản địa chất, cần phải được nghiên cứu và điều tra chi tiết cụ thể hơn. Các di sản tương quan đến đại dương khá đa dạng và phong phú, những lớp trầm tích đá vôi tương quan đến môi trường tự nhiên biển, chúng còn lưu giữ những hóa thạch nguồn gốc biển ở những quy trình tiến độ khác nhau, Di sản dấu vết đại dương cũng chính là di sản cổ sinh cho biết vào quy trình tiến độ nào đó biển đã thống trị lục địa. Một trong những di sản đáng giá trong vùng Tây Bắc là dấu vết về sự tương tác giữa lục địa và biển trong quy trình tiến độ Đệ tứ, đơn cử là vào Holocen giữa, cách ngay nay khoảng chừng 4-6 ngàn năm, biển đã tiến sâu vào đồng bằng để lại những dấu vết sóng biển gặm mòn đá vôi rất thông dụng ở nhiều nơi, đặc biệt quan trọng khu vực Tỉnh Ninh Bình đã ghi nhận được nhiều mức hang động, cũng như ngấn nước biển phản ánh quá trình biển tiến Flandrian. Phân bố ở vùng karst Lan Nhi Thàng, Sìn Hồ, Tủa Chùa, Sơn La, Tỉnh Ninh Bình .

  

Ảnh 17. Ngấn nước biển khắc vào vách đá vôi quá trình Holocen giữa ở Tỉnh Ninh Bình ( Ảnh Đỗ Tuyết ) ; Ảnh 18. Ngấn nước biển khắc vào vách đá vôi cao 2 m ở Tỉnh Ninh Bình ( Ảnh Đỗ Tuyết )

     5. Kết quả và thảo luận

Vùng karst Tây Bắc Nước Ta có tiềm năng về di sản địa chất, có tính phong phú về tuổi những thành tạo địa chất karst, thành phần và kiểu loại đá, phong phú về địa tầng, cổ sinh vật, môi trường sinh thái, đặc biệt quan trọng là phong phú về địa hình cảnh sắc. Với những tiềm năng di sản địa chất đa dạng chủng loại, nền tảng kinh tế tài chính du lịch tương đối tốt, việc lồng ghép những ý tưởng sáng tạo kiến thiết xây dựng Công viên địa chất toàn thế giới ở khu vực này sẽ thuận tiện hơn rất nhiều so với 1 số ít địa phương khác. Trong tương lai chắc như đinh sẽ là một quy mô phát triển kinh tế-xã hội mang tính hiệu suất cao cao .
Trong 10 dạng di sản địa chất, di sản địa mạo, hang động là rất mê hoặc cần liên tục điều tra và nghiên cứu do tại thực tiễn nơi có cảnh sắc đẹp, rực rỡ và thêm chút bí hiểm hoàn toàn có thể lôi cuốn nhiều hành khách trong nước cũng như Quốc tế đến thăm quan .
Các hang động phát triển đa phần trong những thành tạo địa chất cấu trúc bởi đá vôi. Vùng Tây Bắc Nước Ta có phong phú và đa dạng đá vôi có tuổi từ trước Cambri đến Trias, hang động phát triển can đảm và mạnh mẽ trong 03 mức địa tầng đá vôi là Devon giữa, Cacbon-Pecmi và Trias, do đây là loại đá vôi có độ thuần vôi cao, hàm lượng CaO thường lớn hơn 50 % .
Di sản kiến thiết cũng cần được quan tâm nghiên cứu và điều tra, có nhiều khối cấu trúc địa chất bị khống chế bởi đứt gãy, đặc biệt quan trọng là trũng tách giãn rift sông Đà .
Di sản cổ sinh, địa tầng cũng rất đa dạng chủng loại do có phong phú địa tầng chứa đá karst, một loạt hóa thạch sinh vật biển cũng nói lên điều kiện kèm theo môi trường tự nhiên khi chúng sống sót hoặc bị diệt trừ, do đó cũng liên kết với di sản cổ môi trường tự nhiên, di sản đá .
Di sản về về ngoài hành tinh, va chạm thiên thạch chưa được biết đến nhiều ở vùng Tây Bắc Nước Ta, mặc dầu có văn liệu địa chất đã đề cập đến tektile ở vung Bắc Kạn, do vậy khi điều tra và nghiên cứu thiết kế xây dựng Công viên địa chất toàn thế giới cần quan tâm đến loại di sản này .
Di sản mỏ và kinh tế tài chính mỏ cũng chưa được biết đến ở vùng Tây Bắc, mặc dầu khu vực này tập trung chuyên sâu rất nhiều mỏ khoáng cỡ nhỏ là đồng, vàng, sắt, chì-kẽm, nhiều mỏ đã đóng cửa không còn hoạt động giải trí, hoàn toàn có thể quy đổi mục tiêu, thiết kế xây dựng thành khu thăm quan ra mắt cho hành khách về quy trình địa chất tương quan đến thành tạo mỏ quặng, nâng cao hiểu biết về tự nhiên, qua đó giáo dục hội đồng bảo vệ tài nguyên vạn vật thiên nhiên .
Di sản về sự tương tác giữa biển và lục địa cách thời nay vài ngàn năm cũng hiện hữu ở khu vực này, một phần diện tích quy hoạnh đã đươc UNESCO công nhận là di sản vạn vật thiên nhiên quốc tế do vậy cần phát triển thêm trong tương lai. Một tiềm năng lớn ỏ tiến trình hàng triệu năm chưa được biết đến đó là sự tương tác thế nào giữa biển và lục địa ? môi trường tự nhiên thành tạo đá vôi là biển nông ven bờ, có những loại đá vôi tuổi từ trước Cambri đến Kreta cho biết bao nhiêu lần khu vực Tây Bắc trong môi trường tự nhiên biển ? khi nào nó trở thành lục địa ? yếu tố này cần phải được nghiên cứu và điều tra theo hướng điều tra và nghiên cứu di sản trong tương lai .
Miền karst Tây Bắc có một tiềm năng rất lớn về di sản địa chất, hoàn toàn có thể là nơi du lịch, nghỉ ngơi, chữa bệnh, thưởng ngoạn, thể thao, nghiên cứu và điều tra khoa học. Do vậy cần thiết lập những tour du lịch hài hòa và hợp lý, lôi cuốn tổng thể khách du lịch ở trong nước và Quốc tế. Tour du lịch hoàn toàn có thể khép kín đi dài ngày ( khoảng chừng 1 tuần ) khởi đầu từ TP.HN – Hòa Bình – Mộc Châu – Điện Biên – Lai Châu – Sìn Hồ – Tam Đường – Sa Pa – TP.HN. Tour riêng hoàn toàn có thể phong cách thiết kế đến một trong 7 vùng di sản địa chất đã được trình diễn trong bài báo .
Cần sớm nghiên cứu và điều tra, lựa chọn kiến thiết xây dựng Công viên địa chất toàn thế giới ở vùng karst Tây Bắc Nước Ta. Hiện nay khu vực Đông Bắc đã có 2 Công viên địa chất toàn thế giới, những khu vui chơi giải trí công viên này đã chứng tỏ hiệu suất cao của việc bảo tồn cảnh sắc vạn vật thiên nhiên cũng như phát triển kinh tế-xã hội, việc thiết kế xây dựng thêm khu vui chơi giải trí công viên địa chất ở vùng Tây Bắc sẽ là thực sự thiết yếu .

    Lời cảm ơn: Bài viết này được thực hiện trong khuôn khổ nhiệm vụ NVTX.2021.03.14. “Đặc điểm và tiềm năng di sản địa chất karst khu vực Tây Bắc Việt Nam” do Bộ TN&MT cấp kinh phí, Trung tâm Karst và Di sản địa chất, Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản chủ trì thực hiện. Tập thể tác giả xin trân trọng cảm ơn!

1Nguyễn Xuân Nam, 1Trần Tân Văn, 1Đỗ Thị Yến Ngọc, 1Nguyễn Đình Tuấn, 1Phạm Minh Hải, 1Lê Anh Phương, 1Phạm Thị Thúy, 1Cao Thị Hường, 1Đoàn Thị Ngọc Huyền, 1Hoàng Xuân Đức, 1Trần Ngọc Yến, 1Dương Thị Thanh Tâm

1V iện Khoa học Địa chất và Khoáng sản
( Nguồn : Bài đăng trên Tạp chí Môi trường, số Chuyên đề Tiếng việt III / 2021 )

    Tài liệu tham khảo

1. Đỗ Tuyết và nnk, 1998. Báo cáo nghiên cứu và điều tra địa chất karst vùng Tây Bắc. Lưu trữ Viện KHĐC&KS .

2. Hoàng Văn Dư, 1994. Phức hệ hóa thạch động vật thời Pleistocen trong những hang động miền Bắc Nước Ta

3. Lê Đức An, Uông Đình Khanh, 2012. Địa mạo Nước Ta, cấu trúc-tài nguyên-môi trường. Nxb KHTN&CN .

4. Nguyễn Đức Khả, 1994. Hang động karst với những di chi khảo cổ ở Nước Ta và tiềm năng du lịch của chúng. Tuyển tập báo cáo giải trình hội thảo chiến lược Quốc tế carstơ nhiệt đới gió mùa ứng dụng ; tháng 4/1994 .

5. Nguyễn Quang Mỹ, 1994. Địa hình karst nhiệt đới gió mùa ở Nước Ta. Tuyển tập báo cáo giải trình hội thảo chiến lược Quốc tế carstơ nhiệt đới gió mùa ứng dụng ; tháng 4/1994 .

6. Nguyễn Vi Dân, 1994. Một số đặc thù karst nhiệt đới gió mùa ở Nước Ta. Tuyển tập báo cáo giải trình hội thảo chiến lược Quốc tế carstơ nhiệt đới gió mùa ứng dụng ; tháng 4/1994 .

7. Phạm Khang, 1994. Những đánh giá và nhận định bắt đầu về đặc thù hang động phát triển trong những thành tạo cacbonat khu vực Tây Bắc Nước Ta. Tuyển tập báo cáo giải trình hội thảo chiến lược Quốc tế carstơ nhiệt đới gió mùa ứng dụng ; tháng 4/1994 .

8. Quy định kỹ thuật tìm hiểu, xây dựng map khu vui chơi giải trí công viên địa chất tiềm năng tỷ suất 1 : 50.000 ( 1 : 25.000 ). Ban hành kèm theo thông tư 50/2017 / TT-BTNMT ngày 30 tháng 11 năm 2017 của Bộ Tài nguyên và Môi trường ) .

9. Trần Văn Trị, 1977. Địa chất Nước Ta, phần miền Bắc. Nxb khoa học kỹ thuật, TP.HN .

Overview of geoheritage potentiality in the northwest karst region of Vietnam Nguyen Xuan Nam, Tran Tan Van, Do Thi Yen Ngoc, Nguyen Dinh Tuan Pham Minh Hai, Lê Anh Phương, Pham Thi Thuy, Cao Thi Huong, Đoan Thi Ngoc Huyen, Hoang Xuan Duc, Tran Ngoc Yen, Duong Thị Thanh Tam Vietnam institute of Geoscience and mineral resources     Abstract         The karst region in northwestern Vietnam occupies an area of 8,190 km2 out of a total of 60,000 km2 of karst area. However, this karst area has not been conserved and sustainably exploited to its potential. The northwest karst is formed by carbonate rocks aged from Cambrian to Triassic, in which limestones of Devonian to Triassic age play a major role in topographic formation with extensive development of positive topography, negative topography with karst. mountains, karst plateau, karst plain in tropical karst condition. Low karst planation surfaces can be considered as a form of young leveled surface, while high karst planation surfaces, or karst plateaus, are ancient leveled surfaces. Nowaday, with the trend of sustainable development, the problem is not only exploiting nature but also preserving nature. There are quite a few models for nature conservation, among them, the most prominent one is a Mã Sản Phẩm that both conserves natural resources and develops socio-economic, a Geopark, and connects it with global geopark network. For the purpose of developing Geoparks in Vietnam in general and the Northwest region in particular, the authors have synthesized documents, studied and evaluated geological heritage in the Northwest karst ranges. The research results show that the karst regions have diverse geological heritages such as stratigraphic, paleontological, geomorphological, tectonic, mineral … etc. Thes e geological heritages are likely to meet the criteria for establishing a Geopark of the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ( UNESCO ). The Northwest karst region has great potential to establish a new Geopark in the future .     Keywords: Northwest Vietnam, geo-hesitage, karst regions.

 

Source: https://wada.byxar.com
Category: Vòng quanh đất nước