 |
| Thị trấn Phú Long hôm nay. |
Tên gọi Phú Long mang ý nghĩa gì ? Hồi nhỏ, tôi hay tò mò hỏi người lớn. Người thì lý giải là vùng đất nhiều rồng ( phú – nhiều, long – rồng ), người khác lại nói là vùng đất phong phú. Lớn lên tôi mới hiểu, trong tiếng Hán, từ “ phú ” và “ long ” tùy theo “ bộ ” mà có cách viết và ý nghĩa khác nhau. Đối với Phú Long, từ “ phú ” ( 富 ) thuộc bộ miên ( 宀 : mái nhà, mái che ), nghĩa là phong phú, dồi dào ; còn từ “ long ” ( 隆 ) thuộc bộ phụ ( 阝 : đống đất, gò đất ), nghĩa là hưng thịnh, trang trọng. “ Phú Long ” có nghĩa là vùng đất giàu sang, hưng thịnh .Thành quả điều tra và nghiên cứu khảo cổ học Bình Thuận đã chứng minh và khẳng định, vùng này từng là nơi lưu trú của dân cư văn hóa truyền thống Sa Huỳnh. Qua thời hạn, lưu dân người Việt đến Phú Long, hoàn toàn có thể đồng thời với triều Nguyễn mở cõi phương Nam, khi năm 1693, lập trấn Thuận Thành .
Đến thế kỷ XVIII, vùng đất lại in dấu những trận chiến giữa nhà Tây Sơn và chúa Nguyễn Ánh. Vết tích lưu lại là mộ thần Thái giám tại làng Sơn Thủy (nay thuộc phường Phú Hài, Phan Thiết), tạo nên truyền thuyết là mộ quan thái giám theo phò chúa Nguyễn Ánh (hoặc mộ quan thái giám theo phò vua Quang Trung).
Bạn đang đọc: Đôi điều thú vị về vùng đất Phú Long
Tên gọi hành chính Phú Long Open trong văn bản chính quyền sở tại phong kiến từ đầu thế kỷ XIX. Năm 1836, vua Minh Mạng hạ chiếu cho quan Thị lang bộ Hộ Đào Trí Phú về Bình Thuận đo đạc ruộng đất, để đánh thuế. Trong địa bạ triều Nguyễn năm 1836, có chép : thôn Phú Long thuộc tổng Hoa An, huyện Tuy Định, phủ Hàm Thuận, tỉnh Bình Thuận. Là một thôn nhỏ bên ngã ba sông, nơi hợp lưu giữa sông Cạn và sông Cái, được bồi đắp phù sa, sớm tăng trưởng nghề trồng dâu, nuôi tằm, dệt lụa, nên thôn Phú Long còn được biết đến với tên “ xóm Lụa ” .
 |
| “Phú Long thôn” trong bản đồ Đồng Khánh địa dư chí 1887, (phần Hàm Thuận phủ). |
Từ đầu thế kỷ XIX đến nửa đầu thế kỷ XX, Phú Long vẫn chưa có sự đổi khác lớn về địa điểm, địa giới hành chính. Giữa năm 1945, huyện Hàm Thuận ghép những làng, xã nhỏ thành 20 xã thuộc 6 khu hành chính ( từ I đến VI ) để tương thích với tình hình mới. Phú Long được sáp nhập với Phú Trường, An Long, Phước Môn, Thiện Mỹ, Dương Xuân thành những xã Tân Dân, Dân Định và Dân Lập thuộc khu hành chính II. Đến tháng 7/1950, Ủy ban kháng chiến hành chính Nam Trung bộ sáp nhập những xã Tân Dân, Dân Định và Dân Lập thuộc huyện Hàm Thuận, hình thành nên xã Hàm Nhơn ( 1 ). Như vậy, thôn Phú Long đã được lan rộng ra thêm diện tích quy hoạnh, sáp nhập thêm một số ít làng, xóm xung quanh, đổi tên thành xã Hàm Nhơn .Trong kháng chiến, xã Hàm Nhơn có vài lần chia tách đơn vị chức năng hành chính, đổi tên. Từ sau giải phóng, mang tên Hàm Nhơn cho đến năm 2003, khi tăng cấp lên thị xã thì trở lại tên gọi Phú Long .Câu chuyện bánh hỏi, lòng heoSau giải phóng, bánh hỏi lòng heo chưa được bán trong hàng quán dọc quốc lộ 1A và mức độ nổi tiếng cũng chưa như lúc bấy giờ ( 2 ). Những năm 1980, 1986, đời sống khó khăn vất vả, lo nhà đỏ lửa ngày ba lần là no ấm rồi, ít ai nhớ đến nghề, mang gạo xay bột, hấp bánh. Thời hoàng kim Cửa hàng nhà hàng siêu thị Hợp tác xã Mua bán Hàm Nhơn những năm 1986 đến khi giải thể 1990, trong thực đơn sáng cũng không có bánh hỏi, lòng heo. Khi đó, bánh hỏi, lòng heo là món quà quê xa xỉ, được bán bởi duy nhất một người phụ nữ ở chợ Hàm Nhơn. Tôi có một người dì lấy chồng về Nha Trang sinh sống. Mỗi lần về thăm quê, chỉ cần biết tin ngày mai dì ghé nhà, thế nào sáng sớm mai, mẹ tôi cũng đi chợ mua bánh hỏi, lòng heo về mời dì. Vào những dịp giỗ chạp, Thanh minh, Đoan ngọ … tôi luôn mong mẹ tôi mua bánh hỏi, lòng heo về cúng, để được ăn .Người phụ nữ dành cả đời mình bán bánh hỏi, lòng heo được xem như lâu nhất tại xứ Phú Long là bà Phạm Thị Mỹ ( ở xóm Lò Vôi, thành phố Phú Thịnh lúc bấy giờ ), mọi người thường gọi tên thân thiện là cô Bảy. Thế hệ 8X, 9X phần đông từng được thầy Châu Ngọc Hà ( chồng cô Bảy ) dạy dỗ dưới mái trường cấp I Hàm Nhơn ( tiểu học An Thịnh lúc bấy giờ ). Chúng tôi quen thuộc với dáng thầy mỗi buổi sáng trước khi đến lớp, gò sống lưng trên chiếc xe đạp điện chở thúng bánh hỏi ra chợ cho vợ bán. Trước đó, mẹ của cô Bảy cũng bán bánh hỏi, lòng heo đến khi già yếu, qua đời .
Khoảng năm 2000, rầm rộ nhất từ 2010, bánh hỏi lòng heo mới được chú ý đến. Vài người dân nhạy bén đem từ chợ quê vào trong hàng quán. Và đã đổi đời. Đổi đời nó cũng như đổi đời người hóa thân nó thành sang trọng. Điều gì làm nó đổi đời. Cơ duyên, may mắn hay gặp thời kinh tế mở cửa. Mọi thứ đều đúng, nhưng bỏ qua hết thảy, có một điều quyết định tất cả, đó là “lạnh” và “nóng”.
Bánh hỏi, lòng heo bán ở chợ là món quà sáng, ăn nguội. Người bán gói mọi thứ vào lá chuối. Người mua mang về bày ra chén, dĩa, cứ thế mời mọi người. Nó là món ăn nguội, lạnh không phải như bánh xèo, bánh canh hay phở, vừa ăn, vừa thổi, vừa hít hà, vừa quệt mồ hôi lăn trên trán .Cho đến khi bánh hỏi, lòng heo được đưa vào quán. Chủ quán chăm chút từng li, từng tí, khi nào cũng để sẵn xửng hấp lại bánh, nồi nước trên nhà bếp lửa liu riu để trụng lại lòng heo, kể cả nước mắm cũng “ đung nóng ”. Trong vòng vài phút khi có khách, dĩa bánh hỏi, lòng heo nghi ngút khói bưng lên. Và hình như, bánh hỏi, lòng heo khi ăn nóng mới hợp vị, hấp dẫn, thăng hoa, mới chính là … bánh hỏi, lòng heo. Cho nên “ nóng ” là điều quyết định hành động thành công xuất sắc của bánh hỏi, lòng heo khi vào hàng quán .Chế biến lòng heo Phú Long cũng như nơi khác, thậm chí còn chưa sành điệu bằng vài nơi ở miền Bắc mà tôi từng có dịp chiêm ngưỡng và thưởng thức. Chọn lòng heo, quan trọng là ruột non, ruột già. Nhìn bên trong ruột non, thấy màu trắng đặc, đục như sữa hộp có đường, đích thị là lòng ngon, thấy màu vàng, phải bỏ đi hoặc để thao tác khác, nếu luộc ăn sẽ như thuốc đắng. Lòng heo đương nhiên là luộc chín. Chỉ riêng dồi heo. Tôi đã ăn dồi heo vài nơi khác khi có dịp, để kịp nhận ra sự độc lạ với món dồi heo quê mình .Dồi heo Phú Long làm công phu, trải qua nhiều việc khác nhau. Ruột non đắng, hoặc ruột già qua sơ chế thật sạch, khử mùi, dùng làm vỏ dồi. Thịt vụn, thịt ba chỉ, chút ít mỡ … xay nhuyễn, gia vị vừa đủ rồi nhồi vào vỏ dồi. Nói đơn thuần, nhưng để nhồi được khúc dồi heo khá kỳ công. Ai nóng tính, hẳn ngán ngẫm khi nhìn người khác nhồi thịt vào ruột heo nhỏ bé, rất nhã nhặn nhưng nhanh tay, rất dứt khoát nhưng nhẹ nhàng, nếu không sẽ bị rách nát ruột heo .Lúc trước, mỗi khi nhà có việc giỗ chạp, tôi thường được mẹ cho phụ giúp làm dồi heo, do hai bàn tay tôi nhỏ, làm nhanh. Mấy ngón tay trái tôi cầm ruột heo, mấy ngón tay phải nhúm thịt bỏ vào ruột. Từng chút, từng chút một, cứ thế cho đến khi đoạn ruột đầy thịt .Chảo nước bốc khói, mẹ tôi bỏ đoạn dồi vào luộc. Đây là thời hạn quan trọng nhất, cần tập trung chuyên sâu nhất. Tay cầm que tre vót nhọn, đôi lúc mẹ tôi xăm nhẹ que tre vào đoạn dồi heo để giải phóng nước ứ đọng bên trong ra ngoài. Không thao tác này hoặc làm không nhanh, đoạn dồi heo sẽ tét loét tóe loe, hỗn hợp bên trong trào ra ngoài. Mất hết sức lực lao động, thời hạn ngồi nhồi thịt. Làm đúng chuẩn, sẽ được đoạn dồi heo săn chắc, chín tới, tỏa mùi thơm phức. Vớt ra để ráo nước, chiêm ngưỡng và thưởng thức, nhâm nhi được rồi, nhưng vẫn chưa phải lúc .
Mẹ tôi lại thả nhẹ đoạn dồi vào chảo mỡ đang nóng trên bếp nghe “xèo”. Đây là sự khác nhau giữa dồi có tiết heo chỉ qua luộc và dồi không tiết heo vừa luộc, vừa chiên. Tiếng “xèo” đánh dấu chuỗi dài chuyển màu dồi heo từ trắng sang vàng cánh gián, thể hiện cái giòn vỏ dồi, cái chín đều hỗn hợp bên trong, cái đậm đà gia vị quyện vào nhau.
| ( 1 ) : Không phải “ … thị xã Phú Long hình thành vào năm 1949 gồm có những làng Phú Long, An Long, Dương Xuân, Phước Môn, Thiện Mỹ, Sơn Thủy … ” ( báo Bình Thuận cuối tuần số ra ngày 22/2/2019, tr. 5 ) . ( 2 ) : Không phải “ … từ sau năm 1975, bánh hỏi và bánh hỏi lòng heo Phú Long khá nổi tiếng với người Bình Thuận … ”, ( báo Bình Thuận cuối tuần số ra ngày 22/2/2019, tr. 5 ) . |
Hà Ngân
Source: https://wada.byxar.com
Category: Vòng quanh đất nước
